Trong bài viết này, hãy tìm hiểu cách luật pháp bảo vệ những người mắc bệnh tâm thần trước tình trạng phân biệt đối xử trong công việc. Các chủ đề được đề cập đến bao gồm tìm kiếm việc làm, điều chỉnh hợp lý, tiết lộ thông tin, quy trình phỏng vấn và gửi đơn khiếu nại.
Thông tin trong bài viết này do Tổ chức bảo vệ quyền của người khuyết tật Texas biên soạn. Bài viết này đã được chỉnh sửa để có văn phong phù hợp.
Sửa đổi bởi TexasLawHelp.org vào ngày 18 tháng 2 năm 2023.
Có, luật pháp nghiêm cấm hầu hết người sử dụng lao động phân biệt đối xử với người khuyết tật, kể cả những người mắc bệnh tâm thần. Người sử dụng lao động duy nhất không thuộc phạm vi áp dụng của luật pháp là công ty tư nhân có dưới 15 nhân viên và không nhận tiền tài trợ của liên bang.
Luật pháp nghiêm cấm hành vi phân biệt đối xử có quy định rằng người sử dụng lao động không được đối xử khác biệt với quý vị vì họ có thành kiến với người mắc bệnh tâm thần hoặc có tiền sử bệnh tâm thần. Luật pháp cũng quy định rằng người sử dụng lao động phải cung cấp giải pháp điều chỉnh hợp lý nếu quý vị cần có để làm việc, hoặc để hưởng các quyền lợi tương tự trong công việc như nhân viên không bị khuyết tật.
Điều này có nghĩa là việc quý vị đang hoặc đã mắc bệnh tâm thần trước đây không gây cản trở cho quý vị trong việc có được hoặc giữ được việc làm.
Giống như bất cứ ứng viên xin việc nào khác, quý vị phải đáp ứng các tiêu chuẩn cơ bản về giáo dục và đào tạo. Ví dụ: nếu công việc yêu cầu bằng tốt nghiệp trung học, thì quý vị phải tốt nghiệp trung học hoặc đã có bằng Phát triển giáo dục tổng hợp (G.E.D). Quý vị cũng cần có đủ thể chất và tinh thần để thực hiện các nhiệm vụ thiết yếu trong công việc, dù có hoặc không có điều chỉnh hợp lý.
Điều chỉnh hợp lý là sự thay đổi về quy trình xin việc cũng như môi trường làm việc. Sau đây là một số ví dụ:
Điều chỉnh hợp lý cũng có thể gồm nhiều thứ khác.
Để biết thêm thông tin, hãy truy cập vào trang Yêu cầu điều chỉnh tại nơi làm việc do Tổ chức bảo vệ quyền của người khuyết tật Texas cung cấp. Quý vị cũng có thể sử dụng Công cụ yêu cầu điều chỉnh tại nơi làm việc để tạo yêu cầu rồi gửi cho người sử dụng lao động.
Quý vị có thể nhận được công việc nếu quý vị là người có đủ tiêu chuẩn phù hợp nhất với công việc đó.
Người sử dụng lao động sẽ là người quyết định. Tuy nhiên, nếu quý vị có lý do để tin rằng ít nhất quý vị cũng đủ tiêu chuẩn như người được tuyển dụng nhưng quý vị không được lựa chọn do khuyết tật tâm thần, thì quý vị có thể nộp đơn khiếu nại hành vi phân biệt đối xử. Thủ tục khiếu nại hành vi phân biệt đối xử được trình bày trong tài liệu hướng dẫn về Hành vi phân biệt đối xử trong công việc do Tổ chức bảo vệ quyền của người khuyết tật Texas phát hành. Nếu quý vị nộp đơn khiếu nại, còn được gọi là "đơn tố cáo" hành vi phân biệt đối xử, người sử dụng lao động có thể phải giải trình trước cơ quan điều tra lý do họ cho rằng quý vị không phải là người có đủ tiêu chuẩn phù hợp nhất.
Quý vị có thể tìm việc theo nhiều cách khác nhau, chẳng hạn như truyền miệng, quảng cáo trên báo, Ủy ban Phục hồi chức năng Texas (nếu quý vị đủ điều kiện sử dụng dịch vụ của họ) và Ủy ban Nhân lực Texas. Nhân viên tại các văn phòng đó cũng có thể giúp quý vị chuẩn bị hồ sơ về quá trình làm việc trước đây (nếu quý vị có hồ sơ này), đồng thời tư vấn cho quý vị cách nộp đơn và phỏng vấn xin việc. Để tìm hiểu thêm về dịch vụ Phục hồi chức năng lao động (VR), hãy xem bài viết về Hệ thống phục hồi chức năng lao động ở Texas.
Thường thì không nên. Theo luật, khi nộp đơn xin việc, quý vị không cần phải thông báo cho người sử dụng lao động về tình trạng khuyết tật, kể cả về thể chất hoặc tinh thần. Luật pháp cũng quy định rằng trong hầu hết các trường hợp, người sử dụng lao động không được hỏi về bất kỳ tình trạng khuyết tật nào cho đến khi họ giao cho quý vị một công việc.
Vì vậy, nếu trong quá trình xin việc mà người sử dụng lao động hỏi rằng quý vị có mắc bệnh tâm thần hay không, quý vị đã từng nhập viện chưa, quý vị có uống thuốc hoặc gặp bác sĩ tâm thần hay không, thì quý vị không cần phải trả lời.
Quý vị cũng có thể có lý do chính đáng để nộp đơn khiếu nại về hành vi phân biệt đối xử trong công việc nếu người sử dụng lao động hỏi những câu hỏi đó trong quá trình quý vị xin việc. Vì quý vị không bắt buộc phải nói về tình trạng khuyết tật của mình khi nộp đơn xin việc, nhiều người chọn không nói về điều đó cho đến khi họ được tuyển dụng và cần sự giúp đỡ vì tình trạng khuyết tật của họ.
Tuy nhiên, một số người mắc bệnh tâm thần có thể chọn cách trao đổi với người sử dụng lao động về vấn đề này ngay từ đầu. Ví dụ: nếu chủ sử dụng lao động đã biết quý vị mắc bệnh tâm thần hoặc nếu quý vị có các triệu chứng khiến bệnh tình thể hiện rõ ràng ra bên ngoài, thì quý vị nên thảo luận về bệnh tình và triệu chứng cũng như các điều chỉnh có thể cần dùng đến.
Nếu người sử dụng lao động không có thành kiến và muốn tuyển dụng quý vị, cách này có thể giúp họ giải quyết vấn đề để quý vị thực hiện được công việc. Tuy nhiên, mặc dù điều này là trái pháp luật, một số người sử dụng lao động vẫn có thành kiến và có thể không tuyển dụng quý vị do quý vị có khuyết tật tâm thần.
Không nhất thiết là vậy. Người sử dụng lao động có thể đoán rằng quý vị có khuyết tật hoặc mắc bệnh tâm thần nào đó nếu quý vị biểu hiện các triệu chứng của bệnh hoặc nếu quý vị bị tác dụng phụ của thuốc đang dùng, điều này có thể thấy rõ khi quý vị trò chuyện với người phỏng vấn. Nếu sơ yếu lý lịch của quý vị cho thấy quý vị bị thất nghiệp ở một số giai đoạn trong quãng thời gian trưởng thành mà không có lời giải thích, thì người sử dụng lao động có thể hỏi lý do quý vị không đi làm.
Thường thì không nên. Như đã nói ở trên, người sử dụng lao động thường không được trao đổi về vấn đề này khi quý vị xin việc. Thời điểm duy nhất mà quý vị cần đề cập đến điều này trước khi nhận được lời mời làm việc là nếu quý vị cần có giải pháp điều chỉnh để hoàn tất quy trình xin việc.
Nếu tình trạng khuyết tật của một người được thể hiện rõ ràng ra bên ngoài, chẳng hạn như họ sử dụng xe lăn, thì chủ sử dụng lao động có thể hỏi về điều chỉnh cần thiết. Tuy nhiên, nhiều người mắc bệnh tâm thần hoặc có tiền sử bệnh tâm thần không có triệu chứng rõ ràng, vì vậy vấn đề khuyết tật không được thường xuyên đề cập đến. Mặt khác, như đã nói ở trên, người sử dụng lao động có thể đoán rằng quý vị có khuyết tật hoặc mắc bệnh tâm thần nào đó. Nếu chủ sử dụng lao động hỏi quý vị có cần điều chỉnh hay không và điều chỉnh đó là gì, thì việc có muốn thảo luận về điều đó hay không tùy thuộc vào quý vị. Nếu không muốn thảo luận về điều chỉnh trong buổi phỏng vấn, quý vị nên cho chủ sử dụng lao động biết rằng quý vị không muốn trao đổi về điều đó. Sau đó, người sử dụng lao động sẽ không được hỏi quý vị bất cứ điều gì về vấn đề đó. Quý vị phải quyết định xem việc đề cập đến các điều chỉnh trong buổi phỏng vấn sẽ giúp ích cho quý vị hay ảnh hưởng bất lợi đến cơ hội có được và giữ được công việc.
Quý vị có thể sẽ không biết chắc chắn nhưng quý vị có thể nghi ngờ. Quý vị có thể nghi ngờ mình bị phân biệt đối xử nếu người sử dụng lao động biết được tiền sử bệnh tâm thần của quý vị hoặc quá trình quý vị điều trị bệnh tâm thần nên sau đó họ tỏ ra ít hứng thú với việc tuyển dụng quý vị. Ngoài ra, nếu quý vị biết rằng trình độ của người mà họ đã tuyển dụng và trình độ của quý vị đều như nhau hoặc quý vị có trình độ cao hơn, thì quý vị lại càng có thêm lý do để nghi ngờ. Quý vị có thể yêu cầu người sử dụng lao động giải thích lý do quý vị không nhận được công việc, tuy nhiên họ không bắt buộc phải giải thích cho quý vị. Chỉ văn phòng chính phủ điều tra hành vi phân biệt đối xử trong công việc hoặc luật sư của quý vị sau khi quý vị khởi kiện lên tòa án mới có thể buộc người sử dụng lao động giải thích hành động của họ. Tài liệu hướng dẫn riêng về Hành vi phân biệt đối xử trong công việc của Tổ chức bảo vệ quyền của người khuyết tật Texas sẽ giải thích thêm về quá trình điều tra này.
Nếu cần có điều chỉnh, quý vị nên trao đổi với người giám sát của mình hoặc nhân viên phụ trách nhân sự của người sử dụng lao động. Tốt nhất là quý vị nên xác nhận yêu cầu của mình bằng văn bản. Sau đó, chủ sử dụng lao động cần quyết định xem điều chỉnh mà quý vị yêu cầu có cần thiết để quý vị thực hiện công việc hay không và liệu những điều chỉnh đó có hợp lý hay không. Để tạo văn bản yêu cầu điều chỉnh của riêng quý vị, hãy sử dụng Công cụ yêu cầu điều chỉnh tại nơi làm việc.
Quý vị có thể đề nghị bác sĩ trị liệu (nếu có) hoặc đề nghị những người mà quý vị biết là cũng bị khuyết tật tâm thần giúp đỡ. Quý vị cũng nên liên hệ với Tổ chức Bảo vệ Quyền của Người khuyết tật Texas hoặc các nhóm vận động khác có chi hội tại địa phương, chẳng hạn như Sức khỏe Tâm thần của Người tiêu dùng Texas, Mạng lưới Những người Vượt qua Bệnh tâm thần, Liên minh Bệnh nhân Tâm thần III và Hiệp hội Sức khỏe Tâm thần. Quý vị cũng có thể xem các tài nguyên do Trung tâm Phục hồi Chức năng Tâm thần của Đại học Boston xuất bản, bao gồm cả trang web về điều chỉnh. Chính quyền liên bang cũng thành lập các văn phòng tư vấn về điều chỉnh. Đó là Đường dây nóng hỗ trợ kỹ thuật dành cho doanh nghiệp và người khuyết tật theo Đạo luật người Mỹ khuyết tật (ADA) theo số 800-949-4232 (đàm thoại/thiết bị viễn thông hỗ trợ người khiếm thính) và Mạng lưới hỗ trợ điều chỉnh công việc theo số 800-ADA-WORK (800-232-9675)(đàm thoại/thiết bị viễn thông hỗ trợ người khiếm thính).
Chủ sử dụng lao động có thể đồng ý thực hiện điều chỉnh mà quý vị yêu cầu. Tuy nhiên, sau khi quý vị được tuyển dụng và đã yêu cầu điều chỉnh, thì người sử dụng lao động có quyền yêu cầu quý vị xin văn bản từ bác sĩ trong đó giải thích lý do quý vị cần có giải pháp điều chỉnh.
Quý vị nên xem lại tài liệu hướng dẫn về Hành vi phân biệt đối xử trong công việc do Tổ chức bảo vệ quyền của người khuyết tật Texas phát hành. Tài liệu này giải thích những việc quý vị cần làm và làm khi nào. Tài liệu này cũng giải thích những điều sẽ xảy ra khi cơ quan chính phủ tiến hành điều tra. Việc gửi đơn tố cáo hành vi phân biệt đối xử thường chỉ là sự khởi đầu của một quá trình lâu dài. Quá trình đó có thể kết thúc có lợi hoặc bất lợi với quý vị.